Klimaatverandering > Hoeveel mogen we nog uitstoten en waarom moet de uitstoot van broeikasgassen dringend aangepakt worden?
2-gradendoelstelling
Er is een ruime wetenschappelijke en politieke consensus dat we de opwarming van de aarde moeten beperken tot maximum 2 graden (wereldwijd gemiddelde) boven het 'pre-industrieel niveau'. Dat cijfer komt niet uit de lucht vallen. Tot die 2-graden-grens zouden de gevolgen van de opwarming beheersbaar zijn. 'Zouden', want helemaal zeker is dat niet. Er zijn immers steeds meer vermoedens dat de twee graden grens eigenlijk te hoog ligt. Op dit moment is de gemiddelde wereldtemperatuur met amper 0,8 graden gestegen, en nu al is de impact op ijsmassa's, waterhuishouding en ecosystemen verbijsterend groot.
Wat wel zeker is, is dat het overschrijden van die grens helemaal een sprong in het duister is: watertekorten, versneld afsmelten van het groenlandijs, klimaatvluchtelingen... Bovendien bestaat het risico dat dan een aantal processen in gang gezet te worden die de klimaatverandering nog versterken. Zoals het vrijkomen van methaan uit de wegsmeltende permafrost...
350, 450 of 550 ppm?
Om die 2-graden-doelstelling te behalen is het belangrijk om de concentratie van CO2 in de atmosfeer te beperken. Net voor de industriële revolutie was de concentratie CO2 in de atmosfeer ongeveer 280 ppm (dat staat voor parts per million). Op dit moment zitten we aan ongeveer 390 ppm. En jaarlijks komen daar ongeveer 2 eenheden bij. De concentratie van alle broeikasgassen samen bedraagt vandaag ongeveer 435 ppm CO2-equivalent. (Om te kunnen vergelijken wordt de kracht van andere broeikasgassen omgerekend naar CO2-equivalent)
Op basis van de gegevens van het laatste grote rapport van het IPCC (Het Intergouvernementeel Panel van Klimaatwetenschappers, www.ipcc.ch) werd geconcludeerd dat we -om de twee graden doelstelling nog enigszins haalbaar te maken- de concentraties aan broeikasgassen in de atmosfeer moeten stabiliseren op ongeveer 500 à 550 ppm CO2-equivalent. Als we het alleen over CO2 hebben, dan ligt de drempel op 450 ppm.
Eigenlijk is die doelstelling onvoldoende. Want zoals uit de grafiek blijkt maken we bij concentraties van 500 à 550 ppm CO2-equivalent maar weinig kans om de 2-graden doelstelling te halen. Meer nog, in een pessimistisch scenario kan de temperatuurstijging bij dergelijke concentraties oplopen tot een gevaarlijke 4 graden boven het pre-industrieel niveau.
Concentraties terugschroeven
We moeten hierbij wel voor ogen houden dat de voorspelde temperatuurswijziging zich niet meteen manifesteert. De volle gevolgen van de broeikasgassen die nu in de atmosfeer hangen, zullen zich pas in de komende decennia laten voelen. Dat komt omdat het 'broeikasgasdekentje' rond onze aarde slechts geleidelijk opwarmt. En omdat menselijke activiteiten ook een aantal 'afkoelende' effecten hebben. Zo zorgt sommige vervuiling ervoor dat er minder zonnestralen tot op de aarde kunnen doordringen. Omdat de broeikasgassen niet eeuwig in de lucht blijven kunnen we er dus misschien in slagen om de concentraties weer te doen dalen vooraleer ze hun volle effect laten voelen. Maar om terug te keren tot 350 ppm, wat door sommigen als de absolute bovengrens gezien wordt om uit de gevarenzone te blijven, zal er toch een mirakel nodig zijn. Dat veronderstelt immers niet alleen dat we op zeer korte termijn klimaatneutraal worden, maar ook dat we er zouden in slagen om in een recordtijd veel van de vroeger uitgestoten koolstof uit de atmosfeer (en uit de oceanen) te halen.
Drastische reducties
Aangezien we weten hoelang CO2 (en de andere broeikasgassen) in de atmosfeer blijven hangen, kunnen we ook berekenen hoeveel CO2 we in de komende decennia nog mogen uitstoten om onder de vooropgestelde 450 ppm CO2-drempel te blijven. Hoe langer we wachten om het mes te zetten in onze jaarlijkse uitstoot, des te sneller dit koolstofbudget zal opgesoupeerd zijn, en des te sneller we in de jaren erna 'klimaatneutraal' zullen moeten worden. Het IPCC zelf gaf in het laatste grote rapport (2007) aan dat de uitstoot wereldwijd liefst tegen 2015 zijn piek moest bereiken en dat die daarna zeer snel moest dalen: in de industrielanden met 80 tot 95% tegen 2050 (dus bijna klimaatneutraliteit). Een zeer recent rapport van een Duitse expertencommissie is nog explicieter. Als we willen wachten tot 2020 om tot een wereldwijde daling van de CO2-uitstoot te komen (en dat lijkt nu het plan), dan moeten we in de jaren erna tot 9% per jaar reduceren om de 450 ppm grens te halen. Dat heeft niets met politiek te maken. Dat is zuivere wiskunde.
Bron grafiek: WBGU, http://www.wbgu.de/dyn/lists/dl.php?id=578
De conclusie is dan ook dat we ons zullen moeten haasten. Zelf als we bereid zijn heel wat risico's te nemen (2-graden grens in plaats van 1-graad-grens, 500 à 550 ppm CO2-equivalent in plaats van 450, wachten met het dalen tot in 2020 in plaats van te 'pieken' in 2015) is en blijft de inspanning enorm. En dat in de veronderstelling dat er in de komende jaren geen nieuwe rapporten opduiken die aantonen dat het nog sneller zal moeten. Dat laatste is zeker niet ondenkbaar is, omdat er nu al een aantal indicaties zijn dat de klimaatverandering zich toch sneller voltrekt dan voorspeld.