Klimaat en gezondheid
De klimaatverandering heeft gevolgen voor de volksgezondheid. Niet alleen door het aantal slachtoffers bij hittegolven. Bepaalde weersomstandigheden
kunnen ook het effect van luchtverontreiniging (ozon, fijn stof, allergenen) versterken. Een bijzonder gevolg van klimaatwijziging, gecombineerd met
andere oorzaken, is het verschijnen van planten en dieren die hier vroeger niet of nauwelijks voorkwamen. Sommige daarvan kunnen voor veel overlast
zorgen en gezondheidsproblemen geven. Bestrijding is daarbij niet altijd eenvoudig. Om op langere termijn effectief te zijn, moet tegelijk aan een
aantal voorwaarden voldaan worden.
Meer over voorkomen en bestrijden van plagen...
1. Eikenprocessierupsen
Tot voor enkele jaren was de
eikenprocessierupsvlinder (Thaumetopoea processionea) een zeldzame soort. Het is een zuidelijke soort
die hier aan de grens van haar verspreidingsgebied zat. Met de klimaatwijziging wordt die grens naar het noorden verlegd. Zodat de diertjes het hier nu
naar hun zin hebben en massaal uitbreken. De soort volledig uitbannen is wellicht al onmogelijk geworden. Maar eens zijn parasieten zich eveneens
gevestigd hebben, zal de ernst van de plaag wellicht sterk afnemen.
De harige rupsen kan je in de maanden mei, juni en juli vooral in de provincies Limburg en Antwerpen aantreffen op (zomer)eiken. Deze rupsen gaan 's nachts groepsgewijs "in processie" op zoek naar voedsel (eikenbladeren). Contact met de haren van de rups, die ook door de wind verspreid worden, kunnen klachten doen ontstaan zoals jeuk, huiduitslag, irritatie aan de ogen of aan de luchtwegen.
Op de Nederlandse Natuurkalender worden waarnemingen van de eikenprocessierups al sinds 2005 opgevolgd.
Links:
Actueel: zijn alle harige rupsen nu gevaarlijk?
De harige eikenprocessierups zorgen op sommige plaatsen voor veel hinder. Daardoor zijn alle harige rupsen nu "verdacht". Ook in de media wordt niet
altijd het onderscheid gemaakt. Welke harige rupsen zijn gevaarlijk ? Hoe herken je ze ? Waar komen ze voor ?
2. Teken
Met de Borrelia-bacterie besmette teken zijn verantwoordelijk voor de ziekte van Lyme. Deze aandoening werkt op het zenuwstelsel en kan ernstige
vormen aannemen. De symptomen zijn vaak weinig specifiek. De vorming van rode, ringvormige huidvlekken rond de tekenbeet is wel een ernstige aanwijzing.
Het raadplegen van een arts is dan noodzakelijk.
Wellicht zijn er andere factoren dan klimaatwijziging die de opmars van besmette teken hebben ingezet. Er wordt onder meer met de vinger gewezen naar de import uit Oost-Europa van reeën voor jacht of privé-dierentuinen. De ziekte van Lyme is intussen een endemische infectie geworden. Het aantal geregistreerde gevallen van de ziekte van Lyme is in België gestegen van 42 in 1991 tot 1.004 in 2004.
In Vlaanderen worden tekenbeten vooral gesignaleerd in de provincie Antwerpen en Limburg. Een enquête bij bezoekers van de Nederlandse natuurkalender leert dat tekenbeten vooral worden opgelopen in het bos (41%), de eigen tuin (34%) en in de duinen (9%). De activiteit waarbij men een tekenbeet opliep blijkt vooral wandelen (32%) en tuinieren (25%) te zijn. Het dragen van gesloten kleding is de beste preventiemaatregel. Verder is een lichaamscontrole op tekenbeten na een wandeling in het groen steeds aangewezen. Hoe sneller teken verwijderd worden, hoe kleiner de kans dat de bacterie wordt overgedragen.
Op de Nederlandse Natuurkalender worden tekenbeten al jaren geregistreerd. Er is ook heel wat archiefmateriaal opgenomen.
Links:
3. Hooikoorts, allergieën, astma
Hooikoorts wordt steeds erger en treedt steeds vroeger op in het seizoen. Klimaatwijziging is ook hier alweer niet de
enige oorzaak, maar speelt minstens een versterkende rol.
1. Uit onderzoek in Nederland is gebleken dat pollenproducerende planten in de periode 1990 tot en met 2000 gemiddeld bijna 3 weken langer in bloei
stonden dan in de periode 1977 t/m 1987. Met name de start van het pollenseizoen is vervroegd (gemiddeld 2 weken) als gevolg van de hogere gemiddelde
temperaturen. Toekomstige klimaatsveranderingen kunnen de bloeiperiode verder beïnvloeden. Nader onderzoek is nog noodzakelijk om te kijken of
het pollenseizoen langer of juist korter gaat worden.
2. Bij stijging van het CO2- gehalte en bij hogere wintertemperaturen neemt het aantal boompollen toe. Zo is er al vastgesteld dat de
pollenproductie van berk, els en hazelaar aan het stijgen is.
3. Daarnaast zijn er een aantal exoten met sterk allergene pollen aan het oprukken. Het meest bekend is de alsemambrosia, aan adventiefplant die
onder meer wordt verspreid met vogelzaad en graszaaigoed. Klik hier
voor de alsemambrosia-pagina op de Nederlandse Natuurkalender. Ook andere
probleemsoorten, zoals olijf en glaskruid, rukken ook steeds verder op.
In Vlaanderen wordt de pollenconcentraties in de lucht opgevolgd door het Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid - Afdeling Mycologie. Je vindt de overzichten en grafieken hier.
Lees hier verder over hooikoorts en pollen...
4. Algenbloei, botulisme, zwemmersjeuk
Oppervlaktewater dat opwarmt en tegelijk voedselrijk of verontreinigd is, is een haard van risicofactoren. Door algenbloei van
blauwwieren worden giftige stoffen uitgescheiden, een toenemend probleem in onze wateren. Hetzelfde geldt voor het optreden
van botulisme, veroorzaakt door een bacterie die vooral vogels doodt maar ook voor de mens gevaarlijk is. Iets minder
gevaarlijk, maar wel hinderlijk is zwemmersjeuk. Deze wordt veroorzaakt door het larvestadium van een parasiet die leeft
bij watervogels en poelslakken. Het gevolg is een pseudoallergische reactie met jeuk.
Links:
5. Termieten
Nog niet in Vlaanderen,
maar wel verwacht als de klimaatwijziging zich doorzet, zijn de termieten. De opmars van deze
insecten van tropische en subtropische streken volgt de temperatuurstijging. Elk jaar schuiven de diertjes, die zich te
goed doen aan houtconstructies, enkele tientallen kilometers op naar het noorden. Ze zitten nu al ter hoogte van Parijs.
De economische gevolgen voor Frankrijk zijn aanzienlijk. In de arrondissementen die "besmet" zijn, mag geen huis verkocht
worden zonder een attest dat het gebouw vrij is van termieten.